گفت و گو با حسن کریمی سنجری درباره اقتصاد خودرو

بازار خودروی ایران 25 میلیارد دلار می ارزد

وزارتخانه باید راهبرد یک خطی صنعت خودروی ایران را تعریف کند و خودروسازان بر اساس آن راهبرد با روشهای مهندسی خودشان با طرفهای خارجی مشارکت کنند و قرارداد ببندند.

کد : 1570
تاریخ انتشار : دوشنبه 19 بهمن 1394
print
نظرات : 0
بازار خودروی ایران 25 میلیارد دلار می ارزد

روزنامه دنیای خودرو-سارا غضنفری : بعد از اجرایی شدن برجام و ورود شرکت‌های خارجی برای بستن قراردادهای خودرویی امید به اذهان عمومی جامعه بازگشته است. اما یک نکته در این میان حائز اهمیت است و آن این است که از نظرات کارشناسان درباره قراردادها نظرسنجی شود از دیگر سو، روزنامه «دنیای خودرو» با حسن کریمی‌سنجری؛ کارشناس صنعت خودرو درباره نقاط ضعف و قدرت این قراردادها به گفت‌وگو نشسته است که به شرح ذیل می‌آید. 

بعد از اجرایی شدن برجام، حرف‌های زیادی مبنی‌بر آمدن خودروسازان آمریکایی، آلمانی یا فرانسوی به گوش می‌رسد. می‌خواهم بدانم نظرتان راجع به اینکه اقبال عمومی با کدام کشور است که بیاید و در ایران سرمایه‌گذاری کند و موفق هم شود چیست؟
اقبال از طرف ما یا از طرف آن‌ها...
فکر کنم بهتر است این را در نظر بگیریم که اقبال از طرف ما باشد، یعنی آنها فقط به صورت بازار به ایران نگاه نکنند، می‌گوییم انتقال تکنولوژی اما سرمایه‌گذاری هم بسیار مهم است. می‌خواهم بدانم در کدام‌یک از کشورها این پیش‌زمینه وجود دارد که سرمایه‌گذاری را انجام دهد و انتقال علم و تکنولوژی هم هم‌زمان انجام شود.
قبل از اینكه به سوال شما پاسخ دهم اجازه بدهید كمی به آینده بازار خودرو در دنیا و چرایی علاقه آنها به حضور در ایران بپردازیم. پیش‌بینی‌های تكنیكال از كاهش تقاضای جهانی خودرو به‌ویژه در كشورهای توسعه یافته در آینده به‌خصوص از 5 سال آینده به بعد خبر می‌دهند. بر همین اساس شركت‌های بزرگ خودروساز دنیا به‌دنبال نفوذ به بازارهای جدیدی برای فروش محصولات خود هستند. این نفوذ با استفاده از دو راهبرد قابل پیگیری است. راهبرد اول، توسعه بازار و در واقع استفاده از همین استراتژی نفوذ به بازارهای جدید است و راهبرد دوم ایجاد تغییر در ساختار محصول جهت كاهش قیمت تمام شده آن. ایران با توجه به اینكه بازار خودرو در آن بیش از 25 میلیارد دلار ارزش دارد، یکی از اهداف توسعه‌ای این شركت‌ها در راهبرد اول است. در واقع بازار ایران به‌دلیل ارزشی كه دارد و عدم حضور این شركت‌ها طی 37 سال گذشته، به‌عنوان هدفی بكر برای اهداف استراتژیك شركت‌های بزرگ خودروسازی به‌حساب می‌آید. با این توضیحات می‌توان نتیجه گرفت اقبال از طرف اكثر شركت‌های بزرگ خودروسازی برای ورود به ایران زیاد است و این ما هستیم كه باید با توجه به مزیت‌ها و اهدافمان انتخاب درستی انجام دهیم. البته تا این لحظه بخشی از انتخاب صورت گرفته وشرکت‌های فرانسوی ظاهرا پای ثابت بازار ایران خواهند بود. شاید همین هم باعث شده است برخی شركت‌های بزرگ كمتر تلاش می‌كنند به بازار ایران راه یابند چون آنها می‌بینند پیشاپیش و از قبل از برجام با فرانسوی‌ها بسته‌ایم.
به برجام اشاره می‌کنم، همه امید دارند ببینند اجرایی‌شدن برجام چه تاثیری بر خودروهای وارداتی دارد. ما روز گذشته گزارشی راجع به نقش سوئیفت چاپ کردیم که تایید شد ایران بتواند مبادله بانکی انجام بدهد، ابتدا راجع به این صحبت کنیم که این اتفاق چه تاثیری روی بازار خودروی ما خواهد گذاشت. به‌هرحال ما از طریق شرکت‌های مبادله‌ای خرید می‌کردیم، قطعات، ماشین‌آلات و... را به این صورت خریداری می‌کردیم. به‌ویژه در بازار خودرو چه اتفاقی خواهد افتاد؟ سوال من این است که آیا هزینه واردات خودرو از طریق سوئیفت کاهش پیدا خواهد کرد یا خیر؟
قطعا این هزینه‌ها كاهش پیدا خواهند كرد. در واقع می‌توان این‌گونه مطرح كرد كه از این پس صنعت خودروی ما، با درگیر كردن نقدینگی كمتر در فرایند تامین، تولید بیشتری را محقق خواهد کرد. به‌علاوه هزینه انتقال پول کاهش می‌یابد و خرید بدون‌واسطه و مستقیم از تولید‌كننده اصلی نیز امكان‌پذیر می‌شود. تمام اینها یعنی كاهش هزینه و كاهش فرصت از دست‌رفته در صنعت خودروی ایران.
آیا یک آمار قطعی راجع‌به درصد كاهش هزینه‌ها وجود دارد؟
بخشی از این هزینه قابل محاسبه است. مثلا حدود 11 درصد در خریدهای خارجی صرفه‌جویی خواهیم داشت و این مربوط می‌شود به آن بخش از درصدهایی كه برای انتقال پول یا خرید از واسطه‌ها می‌پرداختیم. اما هزینه فرصت‌های از دست رفته، اعتبار از دست‌رفته، شغل‌های از دست‌رفته و كیفیت كاهش پیدا كرده تقریبا غیر‌قابل‌محاسبه است. به هرحال به‌نظر می‌رسد از این پس خریدهای خارجی در شرایط راحت‌تری صورت می‌پذیرد، فقط باید امیدوار بود صنعت خودروسازی ایران از شرایط به‌وجود آمده آسیب نبیند.
چرا؟ فکر می‌کنید واردات می‌آید و بازار خودروی داخلی ما آنقدر پیشرفت نخواهد کرد؟
به هرحال واردات در این مملكت همواره شیرین بوده است، بنابراین باید مراقبت كنیم این واردات لطمه‌ای به تولیدكنندگان واقعی صنعت خودرو و قطعه‌سازی ایران وارد نكند.
یعنی اینکه بگوییم واردات مشکل دارد یا تعرفه را بالا ببریم، اما سوالی که وجود دارد این است که برای خودروی داخلی چه کاری انجام می‌دهید؟
شكل ساده سوال شما این است كه چه کنیم مشتری از خرید خودروی داخلی راضی باشد و صنعت خودروسازی‌مان نیز فعال بماند. پاسخ روشن است، همان راهی را برویم كه دیگران رفتند، فقط دو چیز را در نظر داشته باشیم. یك اینكه مزیت‌ها و داشته‌های ما ممكن است با بقیه فرق كند و دوم اینكه با توجه به از دست دادن زمان، ممكن است روش‌های رسیدن به این هدف با گذشته تفاوت كرده باشد. برای حصول چنین نتایجی ابتدا باید راهبرد یك خطی صنعت خودروی ایران تدوین شود. این یعنی اینكه ما قرار است در كدام نقطه زنجیره تولید و توزیع جهانی خودرو یا همان تجارت خودرو قرار بگیریم. تعیین این نقطه خیلی ساده نیست. مزیت‌ها و داشته‌هایمان در صنعت خودرو، محدودیت‌ها و تجربیاتمان، اهداف كلان اقتصادی و سیاسی نظام، ویژگی‌های ساختاری صنعت خودروی ایران، جهت‌گیری‌های امروز صنعت خودروسازی دنیا و سایر فاكتورهای استراتژیك تاثیرگذار در صنعت و اقتصاد خودرو، همگی در تعیین این راهبرد یك خطی دخالت دارند. كره‌جنوبی، تركیه، چین، برزیل، مكزیك و بسیاری از كشورهایی كه در سال‌ها یا دهه‌های اخیر به باشگاه خودروسازان بزرگ دنیا پیوسته‌اند همگی دارای یك راهبرد یك‌خطی هستند. موضوع مهم دیگر توجه ویژه به اقتصاد خودرو است. اقتصاد خودرو یعنی همه آن اقدامات و وظایفی كه در صنعت خودروی داخلی انجام می‌پذیرد كه ما را به سودآوری می‌رساند. اگر موضع‌گیری دولت به‌عنوان اصلی‌ترین متولی صنعت خودروی ایران مشخص شود، آن وقت می‌توانیم راحت‌تر راهبرد یك خطی را تدوین کنیم. وقتی نگاه اقتصادی باشد، دیگر آنقدر مهم نیست که خودرویی تولید کنیم با نشان داخلی، بلكه این مهم است كه صنعت خودروی ایران اول سهم سودآوری خود را در تجارت جهانی خودرو افزایش دهد، دوم از طریق این سودآوری، سهم صنعت خودروسازی ایران در GDP افزایش یابد و به‌همین ترتیب سهم اشتغال صنعت خودرو ارتقا پیدا كند و در نهایت خریداران خودروی داخلی از خرید خود احساس رضایت و رفاه داشته باشند. اگر به این نتیجه برسیم كه برای رسیدن به این اهداف نیازی به داشتن پلت‌فرم اختصاصی نیست، آن وقت نباید بر تولید آن اصرار داشته باشیم. فراموش نكنیم برای داشتن یك پلت‌فرم اختصاصی نیاز به سرمایه‌گذاری گسترده در حد یك و نیم میلیارد دلار، روی زنجیره تامین قطعات و خطوط تولید محصول است. تازه معلوم نیست خودروهای تولید شده با پلت‌فرم‌های داخلی در آینده، بتوانند به‌راحتی به بازارهای جهانی راه پیدا كنند. چینی‌ها را مثال می‌زنم. آنها هیچ‌وقت موفق نشدند با پلت‌فرم‌های قدیمی خودشان به تجارت جهانی خودرو راه یابند، بلكه حضور آنها در زنجیره تولید و توزیع جهانی خودرو به‌واسطه سرمایه‌گذاری و مشاركت شركت‌های بزرگ خودروسازی روی پلت فرم‌های قدیمی آنها بوده است. ضمن اینكه به این نكته هم باید توجه کرد، بارها عرض كرده‌ام تقریبا تا یك‌دهه دیگر نسل پلت‌فرم‌ها برچیده خواهد شد. مهندسی خودرو در شركت‌های بزرگ خودروسازی، مدت‌هاست روی تولید خودرو با استفاده از مگاپلت‌فرم تحقیق می‌كنند. این همان استراتژی كاهش قیمت تمام شده خودرو از طریق توسعه محصول این شركت‌های بزرگ است كه به آن اشاره كردم. 
قراردادهای بسته شده روی چه مولفه‌ای بسته می‌شود؟
یك چارچوب كلی را وزارت صنعت، معدن و تجارت تعریف كرده است. این چارچوب كلی اشاره دارد به اینكه باید 30 درصد محصولات تولیدی به بازارهای هدف طرف خارجی صادر شود ضمن آنكه 40 درصد قطعات محصولات مورد قرارداد، باید در ایران تولید شود. البته این چارچوب دارای فاكتورهای خوبی است ولی سوال اینجاست، آیا اصولا وظیفه وزارتخانه، تنظیم چنین چارچوبی برای قراردادهاست؟ البته من مخالف این‌كار وزارتخانه نیستم. به‌نظرم كار درستی صورت گرفته كه چنین چارچوبی برای قراردادها تعریف شده، ولی نكته اینجاست كه باید بپذیریم صنعت خودروی ایران آنقدر بد عمل كرده است كه یك نهاد بالادستی باید برایش یك استراتژی پایین دستی تدوین كند. وزارتخانه باید راهبرد یك خطی صنعت خودروی ایران را تعریف كند و خودروسازان خود براساس آن راهبرد، با روش‌های مهندسی خودشان با طرف‌های خارجی مشاركت كنند و قرارداد ببندند. در واقع چارچوب قرارداد و نحوه مشاركت، نتیجه راهبرد یك خطی است نه تعیین‌كننده آن. نكته دیگر در این قراردادها این است كه نحوه مشاركت به‌صورت متوازن و روی همه عناصر صنعت خودروسازی صورت نمی‌پذیرد. همین شركت پژو برای به‌دست آوردن امتیازی كمتر از آنچه در ایران به‌دنبال آن است در چین مجبور شد به یك مركز تحقیق و طراحی موتور به‌اضافه سرمایه‌گذاری حدود 4 برابر آنچه قرار است در ایران داشته باشد، ایجاد کند. باید تلاش كنیم مسیر مشاركت‌هایمان با طرف‌های خارجی همه زنجیره ارزش خودرو را در بر بگیرد. از طراحی تا فروش و تمام لایه‌های صنعت قطعه‌سازی‌مان را. نكته ظریفی كه باید به آن توجه کرد اینكه برخلاف تصور برخی همكاران كه می‌گویند تنها راهی كه باعث انتقال دانش فنی به داخل كشور می‌شود و صنعت خودروی ما را از مونتاژكاری صرف نجات می‌دهد قراردادهای جوینت ونچر است، باید گفت اگر این تیپ قراردادها منجر به مشاركت متوازن روی همه عناصر صنعت خودروسازی كه قطعه‌سازی هم زیرمجموعه‌ای از آن است، نشود، اتفاقا این مشاركت، دقیقا به ادامه روند مونتاژكاری صنعت خودروسازی ایران دامن خواهد زد. بنابراین متولیان صنعت خودروی ایران حواسشان باشد كه در چه موقعیت حساسی از نقطه‌نظر سیاست‌گذاری برای آینده صنعت خودروی ایران قرار داریم.
یعنی به آینده این قراردادهایی که بسته می‌شود خوشبین نیستید؟
اگرچه چارچوب این قراردادها از دل یك راهبرد بالادستی تحت عنوان راهبرد یك خطی بیرون نیامده است، اما اگر برای همین شروط تعیین‌شده در قراردادها، ضمانت اجرایی وجود داشته باشد و در واقع برای عمل نكردن طرف خارجی به هر یك از بندهای قرارداد، پنالتی متناسب تعیین شده باشد، حداقل می‌توانیم امیدوار باشیم بخشی از صنعت خودروی كشور در اثر این مشاركت در مسیر توسعه قرار گیرد. اینكه می‌گویم بخشی به آن خاطر است كه برای رسیدن به هر یك از اهداف مندرج در این قراردادها، مثل تحقق صادرات 30 درصدی محصول یا تحقق 40 درصد ساخت داخل قطعات، باید تحول قابل‌توجهی در زیرساخت‌های صنعت خودروسازی ایران رخ دهد كه این تحولات قطعا بخش‌هایی از صنعت خودروسازی ایران را كه در مشاركت دیده‌شده در مسیر توسعه قرار خواهد داد. به‌عنوان مثال وقتی قرار است قطعاتی در داخل تولید شود كه ممكن است همین قطعات در آن دسته از محصولات صادراتی خودروسازان مونتاژ شود، بنابراین طرف خارجی برای اطمینان از سطح كیفی مورد تایید این قطعات مجبور است سرمایه‌گذاری مناسبی روی تجهیزات و نیروی انسانی شركت داخلی انجام دهد و همین سرمایه‌گذاری قطعا ارتقای سطح كیفی تولیدات داخلی را به‌دنبال خواهد داشت. البته اگر طرف خارجی به انجام تعهداتش در قبال بندهای قرارداد، تمایل داشته باشد، باید از اكنون نشانه‌های این تمایل را شناسایی و مورد مانیتور قرار دهیم.

 ارسال نظرات

مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:

  1. نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  2. نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  3. نظرات بعد از ویرایش ارسال می‌شود.
 
andموافق
یک مخالف
تصویر امنیتی
کد فوق را در فیلد زیر را وارد نمایید
نمایش 0 نظر
مرتب سازی براساس

اولین نظر دهنده باشید بازار خودروی ایران 25 میلیارد دلار می ارزد
سورن ایران خودرو
ایران خودرو دیزل
تلگرام
تبلیغ دی اس

سایت رسمی روزنامه دنیای خودرو

سایت رسمی روزنامه دنیای خودرو